Rijksoverheidslogo
Nationaal Kenniscentrum Alternatieven voor dierproeven

"Schreeuwen tegen elkaar helpt niet om dierproeven te verminderen"

Netty van Lookeren Campagne

Netty van Lookeren Campagne nadat ze op haar afscheidsymposium in december 2012 een lintje in de Orde van Oranje-Nassau had ontvangen

“In je eentje bereik je niet veel”, daarvan is Netty van Lookeren Campagne overtuigd. “Als je echt iets wilt veranderen moet je samenwerken en met alle betrokkenen in gesprek gaan.” Dat is precies wat Van Lookeren Campagne de afgelopen tien jaar gedaan heeft op het gebied van 3V-alternatieven voor dierproeven. Samen met Harry van Herck en Merel Ritskes stond zij aan de wieg van het Three R’s Alternatives Initiating Network (TRAIN). Haar niet aflatende inspanningen om het welzijn van proefdieren te verbeteren, leverde haar op haar afscheidssymposium ‘Mens en dier: (on)vergelijkbaar’ in december 2012 een lintje op in de Orde van Oranje-Nassau.

Haar inzet voor proefdieren is volgens Van Lookeren Campagne min of meer toevallig op haar pad gekomen. Een dierenliefhebber is ze altijd geweest. Gekscherend noemt ze zichzelf ook wel ‘kattenvrouwtje uit het Gooi’. Maar tijdens haar werk als vertaalster van Engelse (vak)literatuur en auteur van boeken over poezen, hield ze zich niet bezig met proefdieren. Dat kwam pas na haar pensionering toen iemand haar in 1996 vroeg om bestuurslid te worden van de ‘ Sophia Vereeniging tot Bescherming van Dieren’. Binnen de vereniging was geen aandacht voor het lot van proefdieren. Daar kwam verandering in toen Van Lookeren Campagne in 2000 het symposium ‘Zijn er nog dierproeven in 2025?’ van de Universiteit van Utrecht bijwoonde. “Ik wist eigenlijk niets af van dierproeven en ik kon mijn oren nauwelijks geloven wat ik daar allemaal hoorde,” blikt ze daar op terug.

Met eigen ogen

Eén van de discussiepunten tijdens het symposium was het welzijn van de dieren in het Biomedical Primate Research Centre (BPRC). “De vraag was dat als er dan proeven met apen nodig zijn, waarom die dieren er dan zo beroerd bij moeten zitten”, vertelt Van Lookeren Campagne. Het standpunt van de dierenbeschermingsorganisaties in Nederland toentertijd was dat het BPRC gesloten moest worden. In eerste instantie deelde de Sophia Vereeniging die mening. Maar Van Lookeren Campagne besloot dat ze met eigen ogen wilde zien hoe de omstandigheden in het BPRC waren. “Die waren inderdaad erbarmelijk. Het BPRC was in handen van de overheid, maar die overheid had weinig aandacht voor het centrum. Ook financieel was het een ramp. Met kunst en vliegwerk probeerden de medewerkers van het BPRC er nog het beste van te maken. Daar had ik bewondering voor. Maar duidelijk was dat er echt iets moest veranderen.”

Lijst maatregelen

Van Lookeren Campagne ging daarom het gesprek aan met vertegenwoordigers van de overheid. “Tot mijn verbazing waren de mensen daar die verantwoordelijk waren voor het BPRC, er nog nooit geweest. Na een bezoek moesten ook zij toegeven dat het zo niet langer kon.” In overleg met Coenraad Hendriksen stelde de Sophia Vereeniging een lijst op met welke maatregelen nodig waren om de leefomstandigheden van de apen fors te verbeteren. De overheid stemde in met de financiering van al die maatregelen, inclusief de oprichting van een speciale afdeling 3V-alternatieven binnen het centrum. De Sophia Vereeniging financierde kooiverrijking in de nieuwe ruime buitenverblijven waar de apen sociaal werden gehuisvest. “Er waren wel dierenbeschermingsorganisaties die ons verweten dat we samenwerkten met de overheid en het BPRC”, vertelde Van Lookeren Campagne. “Maar wij zagen dat het BPRC sowieso niet gesloten zou worden. Dus wilden wij de omstandigheden voor de apen verbeteren. Dat is gelukkig ook gelukt. Inmiddels komen mensen uit de hele wereld kijken hoe goed het BPRC de zaken voor de proefdieren geregeld heeft.”

Platform invloedrijke wetenschappers

“Toen ik na de officiële termijn stopte als voorzitter bij de Sophia Vereeniging, werd de aandacht voor proefdieren daar steeds minder”, vertelt Van Lookeren Campagne. “Ik snap dat ook wel, proefdieren zijn voor dierenbeschermingsorganisaties een lastig onderwerp. Zeker als je daar een dialoog over wilt aangaan met alle betrokkenen.” Zelf was ze nog niet klaar met het onderwerp. Via een ingezonden artikel in het NRC Handelsblad van haar hand, kwam Van Lookeren Campagne in contact met de directeur van het AMC dierenlab Harry van Herck. Zo ontstond het idee om een platform op te richten van invloedrijke mensen uit de proefdierwereld die vanwege hun gezag en expertise iets zouden kunnen doen om de 3V’s extra te promoten. Van Lookeren Campagne benaderde alle potentiele leden persoonlijk en ze zeiden allemaal ‘ja’. Zo is TRAIN ontstaan. “Als groep bereik je zoveel meer dan als individu alleen,” stelt Van Lookeren Campagne.

Openheid

“Vanuit TRAIN laten we aan de maatschappij zien dat wetenschappers open willen zijn over dierproeven en dat er hard aan wordt gewerkt om 3V-alternatieven te vinden voor die proeven.” Die openheid is zeker niet vanzelfsprekend, heeft Van Lookeren Campagne gemerkt. “Zowel voor- als tegenstanders van dierproeven verschuilen zich in een loopgraaf en steken hun hoofd niet boven het maaiveld uit. Maar het helpt niet om angstig te zijn of heel fanatiek. Zolang de politiek en de maatschappij vinden dat dierproeven onvermijdelijk zijn en deze zelfs in een aantal gevallen wettelijk zijn voorgeschreven, moeten de mensen die dierproeven doen niet als crimineel afgeschilderd worden. Door met elkaar in gesprek te gaan, ontstaat begrip voor elkaars positie. En vanuit dat begrip kun je werken aan een gezamenlijk doel, het verminderen van dierproeven. Want op dat gebied is zeker nog veel te winnen, vindt Van Lookeren Campagne. “Kijk bijvoorbeeld naar de proeven die dubbel gedaan worden. Als iets al uitgebreid is getest in het buitenland, dan hoef je het hier echt niet nog een keer over te doen.” Ook worden veel dierproeven gedaan omdat mensen 100% veiligheid eisen. “Dat is onzin, 100% veiligheid bestaat niet, dus dat moeten mensen ook niet vragen.”

Inspirerend

Illustratie interview Van Lookeren Campagne

Het voeren van dialoog moet overigens niet verward worden met het opgeven van eigen standpunten, benadrukt Van Lookeren Campagne. “Mijn focus is altijd het welzijn van dieren. Daar ga ik voor. Ik ga met iedereen in gesprek en ik kan heel vriendelijk zeggen waar het op staat. Ik ben er niet op uit om populair te zijn of aardig gevonden te worden. Maar ik geloof niet dat schreeuwen tegen elkaar helpt. Ik heb meer vertrouwen in het poldermodel. Als dierproeven dan toch moeten, dan moeten we er gezamenlijk aan werken dat dat met zo min mogelijk leed voor de dieren kan plaatsvinden.” Die samenwerking vond zij in TRAIN-verband. En dat vond ze heel inspirerend. “Ik heb er veel moed uitgeput dat ik niet alleen stond in mijn streven om de omstandigheden voor proefdieren te verbeteren. Gerenommeerde wetenschappers zetten zich daar ook voor in. Samen kun je veel invloed hebben. Gelukkig hebben inmiddels ook andere dierenbeschermingsorganisaties zich gerealiseerd dat het meer oplevert om met elkaar in gesprek te gaan, in plaats van elkaar af te breken.”

Verplichtingen

Iedereen heeft volgens Van Lookeren Campagne zijn eigen rol om het welzijn van proefdieren te verbeteren. Zeker dierverzorgers kunnen daar veel in betekenen. “Zij staan dicht bij de dieren en maken ze dagelijks mee. Dus als zij zien dat het niet goed gaat met de dieren, moeten ze het lef hebben om dat aan te kaarten bij de onderzoekers. We weten inmiddels zo veel meer dan vroeger van dieren wat betreft hun bewustzijn en pijnervaring. Dat schept verplichtingen. Je moet ergens een grens stellen. Ernstig ongerief is nooit goed te praten. Bij de leden van TRAIN is dat in goede handen om dat hoog op de agenda te houden.” Voor Van Lookeren Campagne is de tijd gekomen om het wat rustiger aan te doen. Maar vanaf de zijlijn zal ze de ontwikkeling van 3V-alternatieven met zeer veel interesse blijven volgen.

.