Rijksoverheidslogo
Nationaal Kenniscentrum Alternatieven voor dierproeven

Wereldwijd aandacht vragen voor belang onderwijs proefdierkunde

Vera Baumans

Vera Baumans, training Ambassador Laboraty Animals LTD

Sinds mei 2012 is Vera Baumans ‘Training Ambassador’ namens Laboraty Animals Ltd. De stichting heeft haar benoemd om het onderwijs op het gebied van proefdierkunde in landen buiten Europa te stimuleren. Verfijning en vermindering van diermodellen zijn belangrijke aspecten van de cursussen die opgezet worden. Baumans’activiteiten als ambassadeur richtten zich recent op universiteiten in Sri Lanka en India. Ze streeft daarbij naar het opzetten van een lokaal sterk netwerk waarbij kennis en ervaringen uitgewisseld worden. Op die manier wordt de omgang met proefdieren een regulier onderdeel van opleidingen in de regio.

“Mijn doel is om in delen van de wereld waar nog niets is op het gebied van opleiding rond proefdierkunde, aandacht te vragen voor dit onderwerp”, vertelt Baumans. “In eerste instantie richt ik me op Azië, maar ik hoop ook een bijdrage te kunnen leveren aan het introduceren van cursussen proefdierkunde in Afrika en Zuid-Amerika.” Het leuke van onderwijs geven vindt Baumans dat het elke keer weer anders is, zeker als je helpt bij het opzetten van cursussen in het buitenland.

Training the trainer

In de jaren 80 van de vorige eeuw was Baumans betrokken bij het opzetten van de eerste cursus proefdierkunde aan de Universiteit van Utrecht. Baumans’ onderzoeksveld was de invloed van de omgeving op het gedrag en welzijn van de proefdieren. Kooiverrijking maakte daar een belangrijk onderdeel van uit. In 1993 begon de UU ook met het geven van Engelstalige cursussen voor onderzoekers uit andere landen. Baumans vertelt dat die cursussen werden opgezet vanuit het principe ‘training the trainer’. De kennis die de deelnemers in Nederland opdeden moesten zij kunnen gebruiken om in eigen land een cursus proefdierkunde op te zetten. Inmiddels worden dit soort cursussen in allerlei landen gegeven. Tot nu toe konden deelnemers die dat zelf niet konden betalen, individueel een sponsorship aanvragen bij Labatory Animals Ltd. Met de benoeming van de Training Ambassador wil de stichting in plaats van in te zetten op individuele aanvragen, zich gaan richten op grotere projecten, zoals de ontwikkeling van een cursus in India. Dat kost volgens Baumans het eerste jaar veel geld en menskracht. Ook het tweede jaar zal nog (financiële) ondersteuning nodig zijn. Doordat mensen en instituten in de regio in die twee jaar aan elkaar gekoppeld zijn, is de verwachting dat vanaf het derde jaar geen ondersteuning vanuit Europa meer nodig is. Baumans probeert al bij de eerste opzet van de cursus zoveel mogelijk mensen uit het land zelf te betrekken. Dat waarborgt continuïteit.

Ethische kant

Vanuit de UU en als hoogleraar verbonden aan het Karolinska Institute in Stockholm, zet Baumans zich al jaren in om kennis over verfijning, vermindering en vervanging van proefdieren te verspreiden. Daarbij richt ze zich vooral op onderzoekers. Ze spreekt ze aan op hoe ze op een verantwoorde wijze een experiment kunnen opzetten. Met twee collega’s, Harry Blom en Pim Rooijmans, verzorgt ze de cursussen in het buitenland. In de inleiding van de cursus legt zij veel nadruk op de ethische kant van het werken met diermodellen. “Ik stel de vraag welk recht wij als mensen eigenlijk hebben om dieren te gebruiken. Ik probeer duidelijk te maken dat het werken met diermodellen helemaal niet vanzelfsprekend is.” Ook lokt ze discussie uit door deelnemers de vraag voor te leggen wat er volgens hen zal gebeuren als vandaag wereldwijd alle autoriteiten besluiten dat over twintig jaar alle vormen van dierproeven verboden zijn. “Er is altijd wel een deelnemer die verwacht dat de medische wetenschap dan geheel tot stilstand komt. Maar steeds meer merk ik dat er de overtuiging is dat onderzoekers dan nog veel creatiever worden in onderzoek. Dat geloof ik ook. Ik hoop dat we onszelf overbodig maken wat betreft de cursussen proefdierkunde. Maar ik verwacht niet dat dat de komende twintig jaar gaat lukken. Daarom blijven verfijning en vermindering ook heel belangrijk. Daar zijn nog grote stappen in te zetten. Als Training Ambassador kan ik daar mijn steentje aan bijdragen.”

Wettelijke kaders

bootje

Belemmeringen voor de implementatie van 3V-alternatieven zijn volgens Baumans onder andere wettelijke kaders. Het kost veel tijd en geld om alternatieven geaccepteerd te krijgen. Baumans vertelt dat ze als jurylid betrokken was bij het toekennen van een 3V-Award die een Deens farmaceutische firma in heeft gesteld voor de eigen medewerkers. “Er waren heel veel goede initiatieven om het welzijn van de dieren te verbeteren. Maar er was ook iemand die er tien jaar lang keihard aan getrokken heeft om de FDA (Food and Drugs Administration) in Amerika een 3V-alternatief te laten goedkeuren. Na lang twijfelen, omdat er zoveel goede initiatieven waren, hebben we toch die laatste beloond. De vasthoudendheid over al die jaren heen vind ik bewonderenswaardig, dat moet je maar vol kunnen en willen houden.”

Baumans ziet nog altijd onderzoekers die het nut van 3V-alternatieven niet inzien. “Maar gelukkig komen er steeds meer onderzoekers die zien dat alternatieven niet alleen goed zijn in het kader van dierwelzijn, maar ook omdat ze goedkoper zijn en betere en betrouwbaardere informatie opleveren.”

.